Fake Currency Detection: ગુજરાતમાં AI ટેકનોલોજીના દુરુપયોગથી નકલી નોટો છાપવાના કિસ્સાઓ જે રીતે બહાર આવ્યા છે, તે જોતા હવે દરેક નાગરિકે સતર્ક રહેવું અનિવાર્ય બન્યું છે. ખાસ કરીને ₹500 જેવી મોટી કિંમતની નોટો લેતી વખતે તે અસલી છે કે નકલી, તે માત્ર થોડી સેકન્ડોમાં જ પારખી લેવી જોઈએ. નીચે મુજબની પદ્ધતિઓ દ્વારા તમે છેતરાતા બચી શકો છો:
પ્રકાશ સામે રાખીને તપાસ (Light Verification)
જ્યારે તમે કોઈ પણ નોટ હાથમાં લો, ત્યારે સૌથી પહેલા તેને પ્રકાશ સામે ધરો. અસલી નોટમાં નીચે મુજબના ફીચર્સ દેખાશે:
આ પણ વાંચો
મહાત્મા ગાંધીનો વોટરમાર્ક: નોટની ડાબી બાજુના સફેદ ખાલી ભાગને પ્રકાશ સામે રાખતા ત્યાં મહાત્મા ગાંધીનો ચહેરો અને નોટનું મૂલ્ય (જેમ કે 500) સ્પષ્ટ રીતે દેખાશે.
સુરક્ષા રેખા (Security Thread): નોટની વચ્ચેથી પસાર થતી વિન્ડોડ સિક્યુરિટી થ્રેડ પર 'ભારત' અને 'RBI' લખેલું હોય છે. પ્રકાશ સામે જોતા આ તૂટક રેખા એક સીધી પટ્ટી જેવી દેખાય છે.
રંગ બદલતી શાહી અને એંગલ (Color Shift Technology)
આધુનિક ટેકનોલોજી હોવા છતાં, નકલી નોટો બનાવનારાઓ RBIની કલર-શિફ્ટ ઇન્ક (શાહી) ની નકલ કરી શકતા નથી.
લીલાથી વાદળી: નોટની વચ્ચે જે સુરક્ષા પટ્ટી છે, તેને જ્યારે તમે સહેજ નમાવશો (Tilt કરશો), ત્યારે તેનો રંગ લીલામાંથી વાદળી થઈ જશે. જો રંગ ન બદલાય, તો સમજવું કે નોટ નકલી છે.
નંબર પેનલ: નોટના નીચેના જમણા ખૂણે રહેલા આંકડાઓ પણ અમુક ચોક્કસ ખૂણેથી જોતા રંગ બદલતા દેખાય છે.
સ્પર્શ દ્વારા ઓળખ (Intaglio Printing)
RBI દ્વારા 'ઇન્ટાગ્લિયો' એટલે કે ઉપસેલું છાપકામ કરવામાં આવે છે, જે ખાસ કરીને દૃષ્ટિહીન લોકો માટે છે, પણ સામાન્ય વ્યક્તિ પણ આંગળીના ટેરવે તેને અનુભવી શકે છે:
ઉપસેલા ભાગો: મહાત્મા ગાંધીનું ચિત્ર, અશોક સ્તંભનું પ્રતીક, ગવર્નરની સહી અને RBIનો લોગો સ્પર્શ કરવાથી સહેજ ઉપસેલા લાગશે.
બ્લીડ લાઈન્સ: ₹500ની નોટમાં બંને બાજુએ 5 ત્રાંસી રેખાઓ (Bleed Lines) હોય છે જે સ્પર્શ કરવાથી તરત પરખાય છે.
ઝીણવટભરી તપાસ (Micro-Lettering)
જો તમારી પાસે થોડો વધુ સમય હોય અથવા લેન્સ હોય, તો તમે નોટ પરના માઈક્રો લેટર્સ ચકાસી શકો છો. ગાંધીજીના ચશ્માની ફ્રેમ પાસે અથવા નોટની અમુક કિનારીઓ પર અત્યંત બારીક અક્ષરોમાં 'RBI' અને '500' લખેલું હોય છે, જે નકલી નોટોમાં અસ્પષ્ટ અથવા ગેરહાજર હોય છે.
સાવચેતી રાખવા જેવી બાબતો
હંમેશા નોટના કાગળની ગુણવત્તા તપાસો; અસલી નોટનો કાગળ કડક અને વિશિષ્ટ અવાજવાળો હોય છે.
AI દ્વારા બનેલી નકલી નોટો દેખાવમાં અદ્દલ અસલી જેવી હોઈ શકે છે, તેથી ઉપરની તમામ રીતોનો એકસાથે ઉપયોગ કરવો હિતાવહ છે.