Dearness Allowance: સુપ્રીમ કોર્ટે કર્મચારીઓને આપવામાં આવતા મોંઘવારી ભથ્થા (DA) પર મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય આપતા કહ્યું છે કે મોંઘવારી ભથ્થું કોઈ વધારાનો લાભ નથી પરંતુ તે લઘુત્તમ જીવનધોરણ જાળવવાનું એક સાધન છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે મોહર મારી
પશ્ચિમ બંગાળ રાજ્યના કર્મચારીઓને મોંઘવારી ભથ્થું મેળવવાના અધિકારને સમર્થન આપતાં સર્વોચ્ચ અદાલતે કહ્યું કે એકવાર વૈધાનિક નિયમો અનુસાર ઓલ ઈન્ડિયા કન્ઝ્યુમર પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ (AICPI) સાથે જોડીને DA વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે પછી રાજ્ય ઓફિસ મેમોરેન્ડમ દ્વારા તેની ગણતરીની પદ્ધતિ બદલી શકશે નહીં.
રાજ્ય સરકારના લાખો કર્મચારીઓને રાહત આપતા, સુપ્રીમ કોર્ટે પશ્ચિમ બંગાળ સરકારને 2008 થી 2019ના સમયગાળા માટે મોંઘવારી ભથ્થું ચૂકવવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે આ કાયદેસર રીતે લાગુ કરી શકાય તેવો અધિકાર છે.
6 માર્ચ સુધીમાં તેના કર્મચારીઓને 25 ટકા ડીએ ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો છે. જસ્ટિસ સંજય કરોલ અને પ્રશાંત કુમાર મિશ્રાની બેન્ચે ગુરુવારે પશ્ચિમ બંગાળ સરકાર દ્વારા ડીએના આદેશને પડકારતી અરજી પર આ ચુકાદો આપ્યો.
કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે રાજ્ય સરકારી કર્મચારીઓ આ નિર્ણય અનુસાર 2008-2019ના સમયગાળા માટે મોંઘવારી ભથ્થાના બાકી રકમ મેળવવા માટે હકદાર રહેશે. જોકે, કોર્ટે એમ પણ કહ્યું હતું કે કર્મચારીઓ વર્ષમાં બે વાર મોંઘવારી ભથ્થા મેળવવા માટે હકદાર નથી.
કેમ જરૂરી છે DA?
કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં મોંઘવારી ભથ્થાના મુદ્દા પર વિગતવાર ચર્ચા કરતા જણાવ્યું હતું કે મોંઘવારી ભથ્થું કલ્યાણકારી રાજ્ય દ્વારા તેના કર્મચારીઓને વધતી કિંમતોની પ્રતિકૂળ અસરોથી બચાવવા માટે પૂરી પાડવામાં આવતી વ્યવહારુ સુરક્ષા તરીકે કામ કરે છે. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે મોંઘવારી ભથ્થું એ વધારાનો લાભ નથી પરંતુ જીવનધોરણ જાળવવાનું એક સાધન છે.
જોકે, ડીએ આપવાના આદેશની નાણાકીય અસરને ધ્યાનમાં લેતા કોર્ટે એક સમિતિની રચના કરી છે જેમાં સુપ્રીમ કોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ ઇન્દુ મલ્હોત્રા, હાઇકોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ તરલોક સિંહ ચૌહાણ અને ગૌતમ ભાદુરી અને ભારતના નિયંત્રક અને ઓડિટર જનરલ (સીએજી) અથવા તેમના દ્વારા નામાંકિત સૌથી વરિષ્ઠ અધિકારીનો સમાવેશ થશે.
કોર્ટે સમિતિને રાજ્ય સત્તાવાળાઓ સાથે પરામર્શ કરીને કર્મચારીઓને ચૂકવવામાં આવનારી કુલ રકમ અને ચુકવણીનું સમયપત્રક નક્કી કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો. રાજ્ય આનું પાલન કરશે. સમિતિ સમયાંતરે ભંડોળના પ્રકાશનની પણ ચકાસણી કરશે.
કોર્ટનો નિર્દેશ
કોર્ટે નિર્દેશ આપ્યો હતો કે ચુકવણીની રકમ અને સમયપત્રક 6 માર્ચ, 2026 પહેલા અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવે. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે સમિતિના નિર્ણયના આધારે, પ્રથમ હપ્તો 31 માર્ચ સુધીમાં ચૂકવવામાં આવશે. કોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આ સમયગાળા દરમિયાન નિવૃત્ત થયેલા રાજ્ય કર્મચારીઓ પણ આ લાભ માટે પાત્ર છે. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે રાજ્ય સરકાર પ્રથમ હપ્તો ચૂકવ્યા પછી કોર્ટમાં પાલન અહેવાલ દાખલ કરશે.
કોર્ટ 15 એપ્રિલે ફરી આ કેસની સુનાવણી કરશે. સુપ્રીમ કોર્ટે 16 મે, 2025ના રોજ આ કેસમાં એક વચગાળાનો આદેશ જારી કર્યો હતો, જેમાં રાજ્ય સરકારને કર્મચારીઓના બાકી રહેલા DAના 25 ટકા ચૂકવવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો. કોર્ટના નિર્ણયમાં મોંઘવારી ભથ્થાના વ્યવહારિક પાસાઓ અને ફુગાવાની અસરો સામે તેના રક્ષણની વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. તેમાં તે મેળવવાના કાનૂની અને બંધારણીય અધિકારની પણ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.