EPFO Pension Rule: પગારદાર વર્ગ માટે , કર્મચારી ભવિષ્ય નિધિ ( EPFO) માત્ર એક બચત યોજના નથી, પરંતુ તે તેમના ભવિષ્યની સુરક્ષા માટે એક મુખ્ય આધાર છે. દર મહિને તમારા પગારમાંથી થોડી રકમ કાપવામાં આવે છે અને એટલી જ રકમ તમારી કંપની દ્વારા આ ફંડમાં જમા કરવામાં આવે છે. મોટાભાગના લોકો પીએફને એક સામટી રકમ માને છે, જે જરૂર પડ્યે ઉપાડી શકાય છે. પરંતુ આ યોગદાનનો બીજો એક અને કદાચ વધુ મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે, જે 'કર્મચારી પેન્શન યોજના'(EPS)માં જાય છે.
તે EPS છે જે તમને નિવૃત્તિ પછી દર મહિને નિશ્ચિત પેન્શનની ખાતરી આપે છે. પરંતુ આજના ઝડપી યુગમાં, લોકો વારંવાર નોકરી બદલે છે. ઘણી વખત, 10-12 વર્ષ કામ કર્યા પછી, લોકો પોતાનું કંઈક શરૂ કરવા અથવા કોઈ અન્ય કારણોસર નોકરી છોડી દે છે. આવી સ્થિતિમાં , સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ ઉભો થાય છે કે તે 10-12 વર્ષમાં પેન્શન ફંડમાં જમા થયેલા પૈસાનું શું થશે ? શું તે પૈસા ડૂબી જશે કે તમને તેનો ફાયદો થશે ?
આ છે EPFOના નિયમ
આ બાબતે કર્મચારી ભવિષ્ય નિધિ સંગઠન (EPFO)ના નિયમો ખૂબ જ સ્પષ્ટ છે. તમારી માસિક પેન્શન પાત્રતા ઓછામાં ઓછી સેવા અવધિ પર આધારિત છે, જે 10 વર્ષ છે. જો તમારી કુલ સેવા (એક અથવા વધુ કંપનીઓ સહિત) 10 વર્ષથી ઓછી હોય , તો તમે માસિક પેન્શન માટે હકદાર રહેશો નહીં. પરંતુ , એકવાર તમે 10 વર્ષનો આંકડો પાર કરી લો પછી તમે પેન્શન માટે પાત્ર બનો છો.
ધારો કે તમે 11 વર્ષ કામ કર્યું અને પછી નોકરી છોડી દીધી. EPFOના નિયમો અનુસાર તમે પેન્શન માટે પાત્ર બન્યા છો. તમારી 10 વર્ષથી વધુની સેવાને કારણે તમારું પેન્શન 'લોક' થઈ ગયું છે. આનો અર્થ એ નથી કે 11 વર્ષ પછી નોકરી છોડ્યા પછી તરત જ તમને પેન્શન મળવાનું શરૂ થઈ જશે. આનો અર્થ એ છે કે તમે તમારા અધિકારો સુરક્ષિત કરી લીધા છે.
નિયમ કહે છે કે ઓછામાં ઓછી 10 વર્ષની સેવા પૂર્ણ કર્યા પછી , જ્યારે તમે 58 વર્ષની ઉંમરે પહોંચો છો ત્યારે તમે તમારા માસિક પેન્શન માટે અરજી કરી શકો છો. એટલે કે , જો તમે 40 વર્ષની ઉંમરે નોકરી છોડી દો છો, તો પણ તમને 58 વર્ષની ઉંમર પછી જ પેન્શન મળશે.
તમારા પૈસા કેવી રીતે વહેંચવામાં આવે છે ?
નિયમો અનુસાર કર્મચારી તેના પગારના 12% EPF ફંડમાં જમા કરે છે. આ પછી તમારી કંપની (Employer) પણ એટલી જ રકમનું યોગદાન આપે છે. આ પૈસા બે અલગ અલગ ભાગમાં વહેંચાયેલા છે. આ યોગદાનમાંથી, 8.33% તમારી 'કર્મચારી પેન્શન યોજના' એટલે કે EPSમાં જાય છે. બાકીના 3.67% તમારા મુખ્ય 'પ્રોવિડન્ટ ફંડ' એટલે કે EPF ખાતામાં જમા થાય છે.
EPF ભાગ તમારી મુખ્ય બચત છે , જે તમે ઘર ખરીદવા, બાળકોના શિક્ષણ કે લગ્ન અથવા તબીબી કટોકટી જેવી જરૂરિયાતો માટે નિયમો અનુસાર ઉપાડી શકો છો. પરંતુ EPSમાં જમા થયેલ 8.33% ભાગ નિવૃત્તિ પછી તમારા માસિક પેન્શન માટે સંપૂર્ણપણે અનામત છે. તે 10 વર્ષનો સેવા નિયમ ફક્ત આ EPS ફંડને જ લાગુ પડે છે.
તમારું માસિક પેન્શન કેવી રીતે નક્કી થાય છે ?
જો તમે 10 વર્ષની સેવા પછી 58 વર્ષની ઉંમરે પેન્શન માટે અરજી કરો છો, તો તમને દર મહિને કેટલું મળશે ? EPFO આ માટે એક નિશ્ચિત ફોર્મ્યુલાનો ઉપયોગ કરે છે.
માસિક પેન્શન = (પેન્શનપાત્ર પગાર × પેન્શનપાત્ર સેવા) /70
પેન્શનપાત્ર સેવા : આ તમારા EPS ખાતામાં યોગદાન જમા કરવામાં આવ્યા છે તે વર્ષોની કુલ સંખ્યા છે. (દા.ત. 10 વર્ષ , 15 વર્ષ , અથવા 20 વર્ષ).
પેન્શનપાત્ર પગાર : આ તમારો છેલ્લો પગાર નથી. આ તમારી નોકરીના છેલ્લા 60 મહિના (એટલે કે 5 વર્ષ)ના સરેરાશ પગાર દ્વારા નક્કી થાય છે. જોકે આ પગારની ઉપલી મર્યાદા પણ છે, જે હાલમાં દર મહિને ₹15,000 છે.
ચાલો આને એક ઉદાહરણ દ્વારા સમજીએ. ધારો કે , તમારી 'પેન્શનપાત્ર સેવા' 10 વર્ષની છે અને તમારો 'પેન્શનપાત્ર પગાર' (છેલ્લા 60 મહિનાનો સરેરાશ) ₹15,000 છે.
તો તમારું પેન્શન આ પ્રમાણે હશે: (15,000 × 10) /70 = 1,50,000/ 70 = ₹2,143 (અંદાજે)
આનો અર્થ એ થયો કે 10 વર્ષની સેવાના આધારે, તમને 58 વર્ષની ઉંમરે દર મહિને ₹2,143નું પેન્શન મળશે. જો તમે આ નોકરી 25 વર્ષ સુધી કરી હોત તો તમારું પેન્શન (15,000 x 25) / 70 = ₹5,357 પ્રતિ માસ હોત .