Vaishakh Amavasya: હિન્દુ ધર્મગ્રંથોમાં વૈશાખ અમાવસ્યાને આધ્યાત્મિક દ્રષ્ટિએ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી છે. વર્ષ 2026 માં આવતી આ અમાવસ્યા માત્ર પવિત્ર સ્નાન માટે જ નહીં, પરંતુ આપણા પિતૃઓના આશીર્વાદ મેળવવા માટેનું અચૂક દ્વાર છે. 'સ્કંદ પુરાણ' માં વર્ણવેલી ધર્મવર્ણની કથા આપણને સમજાવે છે કે વ્યક્તિ ગમે તેટલો મોટો તપસ્વી કે જ્ઞાની બને, પરંતુ જો તે પોતાના પિતૃઓ પ્રત્યેની ફરજો ચૂકી જાય, તો તેનું પુણ્ય અધૂરું રહે છે.
ધર્મવર્ણની તપસ્યા અને વૈરાગ્ય
પ્રાચીન કાળમાં ધર્મવર્ણ નામનો એક જ્ઞાની બ્રાહ્મણ હતો. તે નાનપણથી જ ઈશ્વર ભક્તિમાં લીન રહેતો. એકવાર તેણે એક સિદ્ધ મહાપુરુષના મુખેથી સાંભળ્યું કે, "કલિયુગમાં કઠોર તપસ્યાની જરૂર નથી, માત્ર ભગવાન વિષ્ણુના નામસ્મરણથી જ મોક્ષ મળી શકે છે." આ વાત સાંભળી ધર્મવર્ણને સંસાર પ્રત્યે વૈરાગ્ય જાગ્યો. તેને લાગ્યું કે આ માયાજાળ છોડીને પ્રભુ ભક્તિમાં જ જીવન વિતાવવું શ્રેષ્ઠ છે. તેણે સંસારનો ત્યાગ કર્યો અને સન્યાસી બની વનમાં ભક્તિ કરવા લાગ્યો.
પિતૃલોકની કરુણ ગાથા
પોતાની યોગશક્તિથી એકવાર ધર્મવર્ણ પિતૃલોકમાં પહોંચ્યો. ત્યાં જઈને તેણે જે જોયું તે હૃદયદ્રાવક હતું. તેના પૂર્વજો અત્યંત દયનીય હાલતમાં હતા, તેઓ ભૂખ અને તરસથી પીડાતા હતા અને રડી રહ્યા હતા. પોતાના પૂર્વજોને આવી કષ્ટદાયક સ્થિતિમાં જોઈ ધર્મવર્ણ સ્તબ્ધ થઈ ગયો. તેણે પૂછ્યું, "હે પૂર્વજો! મેં તો આટલી ભક્તિ કરી, પુણ્ય કમાવ્યું, તો પછી તમે કેમ નરક જેવી પીડા ભોગવી રહ્યા છો?"
ત્યારે પિતૃઓએ રડતા રડતા કહ્યું, "બેટા ધર્મવર્ણ! તારા ત્યાગને કારણે જ અમારી આ દશા થઈ છે. તેં લગ્ન કર્યા નથી અને સંસારનો ત્યાગ કર્યો છે, જેના કારણે અમારો વંશ આગળ વધતો અટકી ગયો છે. હવે પૃથ્વી પર અમારું પિંડદાન કે તર્પણ કરનાર કોઈ રહ્યું નથી. જ્યારે કોઈ પુત્ર સંન્યાસી બની જાય અને વંશ અટકી જાય, ત્યારે પિતૃઓને તર્પણનું જળ મળતું નથી, જેના કારણે તેઓ ભૂખ્યા-તરસ્યા ભટકે છે."
ગૃહસ્થ જીવનનું મહત્વ અને વૈશાખ અમાવસ્યાનો મહિમા
પૂર્વજોએ ધર્મવર્ણને સમજાવ્યું કે મુક્તિ માત્ર તપસ્યામાં નથી, પરંતુ પિતૃઋણ ચૂકવવામાં પણ છે. તેમણે ધર્મવર્ણને આદેશ આપ્યો કે:
- તે ફરીથી ગૃહસ્થ જીવનમાં પરત ફરે અને લગ્ન કરે.
- વંશને આગળ વધારે જેથી પિતૃઓની સેવા ચાલુ રહે.
- ખાસ કરીને વૈશાખ અમાવસ્યાના દિવસે વિધિવત શ્રાદ્ધ અને તર્પણ કરે.
ધર્મવર્ણને પોતાની ભૂલ સમજાઈ. તેને સમજાયું કે પિતૃઓને સંતુષ્ટ કર્યા વગર મોક્ષ સંભવ નથી. તેણે તુરંત સંસારમાં પરત ફરી લગ્ન કર્યા અને વૈશાખ અમાવસ્યાના દિવસે શાસ્ત્રોક્ત વિધિથી પિતૃઓ માટે દાન, ધર્મ અને તર્પણ કર્યું. આ પુણ્યના પ્રતાપે તેના તમામ પૂર્વજોને કષ્ટમાંથી મુક્તિ મળી અને તેઓ મોક્ષ પામ્યા.
વૈશાખ અમાવસ્યા 2026 ના દિવસે જો શ્રદ્ધાપૂર્વક પવિત્ર નદીમાં સ્નાન કરી, પિતૃઓના નામે દીપદાન અને તર્પણ કરવામાં આવે, તો પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે. આ કથા આપણને યાદ અપાવે છે કે આપણા સુખ અને સમૃદ્ધિના મૂળ આપણા પૂર્વજોના આશીર્વાદમાં રહેલા છે. જો પિતૃઓ તૃપ્ત હશે, તો જ વંશની ઉન્નતિ થશે.
Disclaimer: આ લેખમાં સમાવિષ્ટ કોઈપણ માહિતી/સામગ્રી/ગણતરીની ચોકસાઈ અથવા વિશ્વસનીયતાની ખાતરી આપવામાં આવતી નથી. આ માહિતી વિવિધ માધ્યમો / જ્યોતિષીઓ / પંચાંગો / પ્રવચનો / માન્યતાઓ / શાસ્ત્રોમાંથી એકત્રિત કરીને તમારા સુધી લાવવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પ્રસારિત કરવાનો છે, તેના વપરાશકર્તાઓએ તેને માત્ર માહિતી તરીકે લેવી જોઈએ. વધુમાં, વપરાશકર્તા પોતે તેના કોઈપણ ઉપયોગ માટે જવાબદાર રહેશે. ગુજરાતી જાગરણ આની પુષ્ટિ કરતુ નથી. તમારો અભિપ્રાય અમને gujaratijagran@jagrannewmedia.com પર મોકલી શકો છો.