India-US Trade Agreement: સોમવારે મોડી સાંજે પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી અને અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વચ્ચે થયેલી ટેલિફોનિક વાતચીતે વૈશ્વિક રાજકારણ અને અર્થતંત્રમાં ખળભળાટ મચાવી દીધો છે. આ વાતચીત બાદ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર જાહેરાત કરી કે અમેરિકા ભારત પર લાદવામાં આવેલા પારસ્પરિક ટેરિફને (Reciprocal Tariffs) ઘટાડીને 18 ટકા કરશે. નોંધનીય છે કે અગાઉ વિવિધ દંડાત્મક પગલાંને કારણે આ ટેરિફ 50 ટકા જેટલા ઉંચા સ્તરે પહોંચી ગયા હતા.
મિત્રતા અને આદરના આધારે સમજૂતી
ટ્રમ્પે પીએમ મોદીને પોતાના "શ્રેષ્ઠ મિત્ર" ગણાવતા લખ્યું કે, મોદી એક શક્તિશાળી અને આદરણીય નેતા છે. તેમની વિનંતી પર અમેરિકા ટેરિફ ઘટાડવા સંમત થયું છે. બદલામાં, ભારત પણ અમેરિકા સામેના ટેરિફ અને નોન-ટેરિફ અવરોધોને શૂન્ય કરવા તરફ આગળ વધશે. આ કરારથી બંને દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલો વ્યાપારી તણાવ ઓછો થવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે.
$500 અબજનો 'બાય અમેરિકન' પ્લાન
ટ્રમ્પના દાવા મુજબ, પીએમ મોદીએ $500 અબજ (અંદાજે ₹42 લાખ કરોડ) થી વધુ મૂલ્યના અમેરિકન ઉત્પાદનો ખરીદવા માટે પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી છે. આ ખરીદીમાં મુખ્યત્વે:
- ઊર્જા અને કોલસો
- ઉચ્ચ ટેકનોલોજી
- કૃષિ પેદાશો
અન્ય ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનોનો સમાવેશ થાય છે.
રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ અને તેલનો મુદ્દો
બંને નેતાઓ વચ્ચે રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધના અંત પર પણ ગંભીર ચર્ચા થઈ હતી. ટ્રમ્પે દાવો કર્યો છે કે પીએમ મોદી રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું બંધ કરવા અને તેના બદલે અમેરિકા તથા વેનેઝુએલા પાસેથી વધુ તેલ ખરીદવા સંમત થયા છે. જો આ વાતની સત્તાવાર પુષ્ટિ થાય, તો તે રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધને સમાપ્ત કરવાની દિશામાં એક મોટું ડગલું હોઈ શકે છે, કારણ કે તેનાથી રશિયાના આવકના સ્ત્રોત પર મોટી અસર પડશે.
જયશંકરની અમેરિકા મુલાકાત અને વ્યૂહાત્મક સહયોગ
આ કરાર એવા સમયે થયો છે જ્યારે ભારતીય વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર ૨ થી ૪ ફેબ્રુઆરી સુધી વોશિંગ્ટનની મુલાકાતે છે. તેઓ ત્યાં 'ક્રિટિકલ મિનરલ્સ મિનિસ્ટ્રીયલ' બેઠકમાં ભાગ લેશે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સપ્લાય ચેઇનમાં ચીનના વર્ચસ્વને પડકારવાનો છે. આ મુલાકાત દરમિયાન સંરક્ષણ અને વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રોમાં પણ મહત્વની વાતચીત થવાની અપેક્ષા છે.
ટેરિફ યુદ્ધની સમયરેખા (Timeline of Tension to Trade):
1 ઓગસ્ટ, 2025 ના રોજ ભારત પર ૨૫% પારસ્પરિક ટેરિફ લાદવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ રશિયન તેલની ખરીદી મુદ્દે વધારાનો 25% ટેરિફ લાદીને કુલ દર 50% કરવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ 2 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ આ તમામ અવરોધો હટાવીને ટેરિફ ઘટાડી 18% કરવામાં આવ્યા છે.
નિષ્કર્ષ: આ કરારથી ભારતીય નિકાસકારોને અમેરિકી બજારમાં મોટો ફાયદો થશે, તો બીજી તરફ અમેરિકાને ઊર્જા અને ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં ભારત જેવું મોટું બજાર મળશે. પીએમ મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પની આ 'પર્સનલ કેમિસ્ટ્રી' ફરી એકવાર બંને દેશોના આર્થિક હિતોને સાધવામાં સફળ રહી છે.