Milk vs Curd: દૂધ અને દહીં ભારતીય રસોડામાં ફક્ત ખાદ્ય પદાર્થો જ નથી, પરંતુ સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત પરંપરાનો પણ એક ભાગ છે. પરંતુ આજની બદલાતી જીવનશૈલી, વધતી ઉંમર, નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિ અને પોષણના અભાવમાં, આ પ્રશ્ન વધુ મહત્વપૂર્ણ બની ગયો છે કે દૂધ વધુ ફાયદાકારક છે કે દહીં? ખાસ કરીને જ્યારે પ્રોટીન અને કેલ્શિયમ જેવા આવશ્યક પોષક તત્વોની વાત આવે છે. શિયાળાની ઋતુમાં આ મૂંઝવણ વધુ વધી જાય છે. કેટલાક માને છે કે ઠંડીમાં દહીં ખાવાથી શરદી વધી શકે છે, જ્યારે અન્ય લોકો કહે છે કે તે વજન નિયંત્રણ અને પાચન માટે જરૂરી છે. બીજી બાજુ, રાત્રે હૂંફાળું દૂધ પીવાથી સારી ઊંઘ અને મજબૂત હાડકાં મળે છે. પરંતુ શું ખરેખર દૂધમાં દહીં કરતાં વધુ કેલ્શિયમ હોય છે? શું દહીંમાં પ્રોટીન વધારે હોય છે? અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન એ છે કે શિયાળામાં કોણે શું, ક્યારે અને કેટલું લેવું જોઈએ? આ પ્રશ્નોના જવાબો જાણવા માટે, અમે જયપુરના એન્જલકેર-એ ન્યુટ્રિશન એન્ડ વેલનેસ સેન્ટરના ડિરેક્ટર, ડાયેટિશિયન અને ન્યુટ્રિશનિસ્ટ અર્ચના જૈન સાથે વાત કરી.
દૂધ કે દહીં: કયું વધુ પ્રોટીન અને કેલ્શિયમ પૂરું પાડે છે?
દૂધ અને દહીં બંને કેલ્શિયમ, પ્રોટીન, વિટામિન B12 અને પોટેશિયમના સારા સ્ત્રોત છે. જોકે, તેમની પોષક સામગ્રી થોડી અલગ છે. દૂધમાં કુદરતી પ્રોટીન અને કેલ્શિયમ સારી માત્રામાં હોય છે, જે હાડકાં અને દાંતને મજબૂત બનાવવામાં મદદ કરે છે. બીજી બાજુ, દહીંમાં દૂધ કરતાં થોડું વધારે પ્રોટીન હોય છે અને તેમાં પ્રોબાયોટિક્સ હોય છે જે પાચનમાં મદદ કરે છે. ડાયેટિશિયન અર્ચના જૈનના મતે, "દહીંમાં આથો લાવવાની પ્રક્રિયાને કારણે, પોષક તત્વો શરીર દ્વારા ઝડપથી શોષાય છે, જ્યારે દૂધ સીધા ઊર્જા અને કેલ્શિયમ પ્રદાન કરે છે."
પ્રોટીન માટે દૂધ કે દહીં?
જ્યારે પ્રોટીનની વાત આવે છે, ત્યારે દહીંને દૂધ કરતાં થોડું શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. દહીંમાં રહેલું પ્રોટીન સ્નાયુઓને મજબૂત અને રિપેર કરવામાં મદદ કરે છે. દહીં એક સારો વિકલ્પ હોઈ શકે છે, ખાસ કરીને જેઓ કસરત કરે છે અથવા ઉંમર વધવાની સાથે સ્નાયુઓના ઘટાડાથી ચિંતિત હોય છે. અર્ચના જૈન સમજાવે છે, "દહીંમાં રહેલું પ્રોટીન પેટ માટે હળવું છે અને તમને લાંબા સમય સુધી પેટ ભરેલું રહે છે, જે વજન નિયંત્રણમાં પણ મદદ કરે છે."
કેલ્શિયમ માટે દૂધ કે દહીં?
દૂધને હજુ પણ કેલ્શિયમનો સૌથી વિશ્વસનીય સ્ત્રોત માનવામાં આવે છે. તે હાડકાની મજબૂતાઈ, સાંધાના સ્વાસ્થ્ય અને ઓસ્ટીયોપોરોસિસના નિવારણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. જોકે દહીંમાં કેલ્શિયમ પણ ભરપૂર હોય છે, પરંતુ તેનું પ્રમાણ થોડું વધારે અને વધુ સરળતાથી ઉપલબ્ધ હોય છે. ડાયેટિશિયનોના મતે, "બાળકો, સગર્ભા સ્ત્રીઓ અને વૃદ્ધો માટે દૂધ કેલ્શિયમનો વધુ સારો સ્ત્રોત છે, જ્યારે દહીં એક સહાયક પોષક તત્વો તરીકે કાર્ય કરે છે."
શિયાળામાં દૂધ કે દહીં?
શિયાળામાં, ઘણીવાર પ્રશ્ન થાય છે કે દહીં ખાવું કે નહીં. આયુર્વેદ અને પોષણ બંને અનુસાર, દિવસ દરમિયાન મર્યાદિત માત્રામાં દહીંનું સેવન કરવું જોઈએ. રાત્રે દહીં ખાવાથી શરદી અને ખાંસી વધી શકે છે. દરમિયાન, હૂંફાળું દૂધ શરીરને ગરમ રાખવામાં મદદ કરે છે, સારી ઊંઘ લાવે છે અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારે છે. ડાયેટિશિયન અર્ચના જૈનના મતે, "શિયાળામાં રાત્રે હળદર સાથે ગરમ દૂધ વધુ ફાયદાકારક છે, જ્યારે બપોરના ભોજન સાથે દહીં વધુ સારું છે."
નિષ્કર્ષ
દૂધ અને દહીં બંને સ્વાસ્થ્ય માટે જરૂરી છે, પરંતુ કયું સારું છે તે તમારી ઉંમર, પાચન, ઋતુ અને તમારી સ્વાસ્થ્ય જરૂરિયાતો પર આધાર રાખે છે. ડાયેટિશિયન અર્ચના જૈનના મતે, દૂધ કે દહીં બંનેને સંપૂર્ણપણે છોડી દેવા યોગ્ય નથી. તેના બદલે, યોગ્ય સમયે અને યોગ્ય માત્રામાં તમારા આહારમાં બંનેનો સમાવેશ કરવો એ સારું સ્વાસ્થ્ય જાળવવાનો યોગ્ય માર્ગ છે. તેથી, શિયાળામાં, તમે દરરોજ હૂંફાળું દૂધ અને મર્યાદિત માત્રામાં દહીંનું સેવન કરીને તમારા આહારને સંતુલિત અને સ્વસ્થ બનાવી શકો છો.