US Israel Iran Conflict: જ્યારે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઇઝરાયલે ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી હેઠળ ઈરાન પર મોટા પાયે હવાઈ હુમલા શરૂ કર્યા, ત્યારે યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આશા વ્યક્ત કરી હતી કે તેહરાનમાં સરકારમાં ઝડપી પરિવર્તન આવશે. જોકે, યુદ્ધ શરૂ થયાના લગભગ બે અઠવાડિયા પછી પણ, ઈરાનની ઇસ્લામિક સરકાર હજુ પણ બદલો લેવાના હુમલાઓ કરી રહી છે.
નિષ્ણાતો માને છે કે ઈરાનની ક્ષમતાઓ તેની લશ્કરી વ્યૂહરચના મોઝેઇક ડિફેન્સમાંથી ઉદ્ભવી છે, જે ઈરાની વ્યૂહરચનાકાર મોહમ્મદ અલી જાફરી દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે. ઈરાનના વિદેશ પ્રધાન, સૈયદ અબ્બાસ અરાઘચીએ જણાવ્યું હતું કે સંરક્ષણ વ્યૂહરચના બે દાયકાના અભ્યાસનું પરિણામ છે, જેમાં અમેરિકાની લશ્કરી હારમાંથી બોધપાઠ લેવામાં આવ્યો છે.
ઈરાનના સંરક્ષણ માળખાની અનોખી વ્યૂહરચના
અરઘચીના મતે, તેહરાન પર બોમ્બમારો પણ દેશની યુદ્ધ ક્ષમતાઓ પર ખાસ અસર કરશે નહીં. તેમણે કહ્યું કે તેના મોઝેઇક સંરક્ષણને કારણે, ઈરાન નક્કી કરી શકે છે કે યુદ્ધ ક્યારે અને કેવી રીતે સમાપ્ત થશે. યુએસ-ઇઝરાયલી હુમલાઓમાં ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા અલી ખામેનીના મોત પછી આ નિવેદન આવ્યું છે.
મેજર જનરલ મોહમ્મદ અલી જાફરીને ઈરાનની મોઝેઇક ડિફેન્સ રણનીતિના મુખ્ય શિલ્પી માનવામાં આવે છે. તેમણે 2007 થી 2019 સુધી ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC)ના વડા તરીકે સેવા આપી હતી. આ સંગઠનને ઈરાનના સૌથી શક્તિશાળી લશ્કરી દળોમાંનું એક માનવામાં આવે છે.
એવું નોંધાયું છે કે ઇસ્લામિક ક્રાંતિ પછી, જાફરીએ ઈરાનના કુર્દીસ્તાન ક્ષેત્રમાં ગુપ્તચર એકમમાં કામ કરવાનું શરૂ કર્યું અને બાદમાં દેશની લશ્કરી વ્યૂહરચનાને ફરીથી આકાર આપવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી.
ઈરાન-ઈરાક યુદ્ધમાંથી મળેલા પાઠ
જાફરીએ ઇરાક-ઈરાન યુદ્ધમાં પણ ભાગ લીધો અને ધીમે ધીમે IRGCમાં ઉચ્ચ હોદ્દા પર પહોંચ્યા. 1992માં તેમને IRGCના ભૂમિ દળોના કમાન્ડર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા અને બાદમાં સંગઠનમાં એક ખાસ એકમ સાર'અલ્લાહને કમાન્ડ કર્યું.
2005માં તેમને IRGCના સેન્ટર ફોર સ્ટ્રેટેજિક સ્ટડીઝના ડિરેક્ટર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા, જ્યાં તેમણે ઈરાન-ઈરાક યુદ્ધ અને 2003માં યુએસના નેતૃત્વ હેઠળના ઇરાક પરના આક્રમણમાંથી પાઠ શીખીને મોઝેઇક ડિફેન્સની વિભાવના વિકસાવી.
મોઝેઇક સંરક્ષણ વ્યૂહરચના શું છે?
મોઝેઇક સંરક્ષણ એક લશ્કરી વ્યૂહરચના છે જેમાં સમગ્ર સંરક્ષણ માળખું અનેક પ્રાદેશિક અને અર્ધ-સ્વતંત્ર ભાગોમાં વહેંચાયેલું છે. આ મોડેલમાં IRGC, બસીજ દળો, નિયમિત સેના, મિસાઇલ એકમો, નૌકાદળ અને સ્થાનિક કમાન્ડ એક વિખરાયેલી પરંતુ મજબૂત સિસ્ટમ બનાવે છે.
આનો અર્થ એ થયો કે જો એક યુનિટ પર હુમલો થાય અથવા ટોચના નેતૃત્વનો નાશ થાય, તો પણ બાકીના લશ્કરી યુનિટ્સ કાર્યરત રહે છે. આ વ્યૂહરચનાનો મુખ્ય ધ્યેય દુશ્મન માટે ઈરાનની કમાન્ડ સિસ્ટમને સંપૂર્ણપણે નાશ કરવાનું અત્યંત મુશ્કેલ બનાવવાનો છે.
બીજું ધ્યેય યુદ્ધક્ષેત્રને એટલું જટિલ બનાવવાનું છે કે કોઈપણ શક્તિશાળી દેશ માટે યુદ્ધનો ઝડપથી અંત લાવવો મુશ્કેલ બની જાય. આ વ્યૂહરચના એ પણ ધારે છે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અથવા ઇઝરાયલ જેવા શક્તિશાળી દેશો સાથે યુદ્ધની સ્થિતિમાં કેન્દ્રીય નિયંત્રણ તૂટી જાય તો પણ, પ્રાદેશિક યુનિટ્સ સ્વતંત્ર રીતે લડવાનું ચાલુ રાખી શકે છે.
આ વ્યૂહરચના અપનાવવાનાં કારણો
2001માં અમેરિકાએ અફઘાનિસ્તાન અને 2003માં ઇરાક પર આક્રમણ કર્યું ત્યારે આ વ્યૂહરચના વધુ મજબૂત બની હતી. ઇરાકમાં સદ્દામ હુસૈનની સરકારનું ઝડપી પતન ઈરાન માટે એક મહત્વપૂર્ણ પાઠ હતું. ત્યારબાદ તેહરાને વિવિધ પ્રદેશોમાં તેની સેનાને કેન્દ્રિય બનાવવાને બદલે તેને મજબૂત બનાવવાની વ્યૂહરચના અપનાવી, જે વ્યૂહરચના હવે મોઝેઇક સંરક્ષણ તરીકે ઓળખાય છે.