Strait of Hormuz to India Shipping Time: પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા જતા યુદ્ધના તણાવ વચ્ચે સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ (Hormuz Strait) વૈશ્વિક ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યું છે. ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા માટે આ માર્ગ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે દેશનો ક્રૂડ ઓઈલ અને ગેસનો મોટો હિસ્સો પર્સિયન ગલ્ફના આ સાંકડા માર્ગેથી આવે છે. વર્તમાન સુરક્ષા પડકારોને જોતા, ભારતીય નૌકાદળ અને સરકાર હાઈ એલર્ટ પર છે.
હોર્મુઝથી ભારતની સફર
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાંથી બહાર નીકળ્યા બાદ ભારતીય બંદરો સુધી પહોંચવા માટે ઓઈલ ટેન્કરોએ લાંબી સફર કાપવી પડે છે. આ જહાજો તેમની વિરાટ ક્ષમતાને કારણે સામાન્ય રીતે 24 થી 31 કિમી/કલાકની મર્યાદિત ઝડપે ગતિ કરે છે.
ગુજરાત (કંડલા બંદર): સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝથી અંતર આશરે 1,000 કિમી છે. સરેરાશ ઝડપે મુસાફરી કરતા ટેન્કરને અહીં પહોંચવામાં લગભગ 37 કલાક (દોઢ દિવસ) લાગે છે.
મુંબઈ બંદર: અહીંનું અંતર આશરે 1,450 થી 1,560 કિમી છે. મુંબઈ પહોંચવા માટે જહાજોને આશરે 53 કલાક (બે દિવસથી વધુ) નો સમય લાગે છે. હવામાન અને દરિયાઈ ટ્રાફિકના આધારે આ સમયગાળો 2 થી 3 દિવસ સુધી લંબાઈ શકે છે.
મિસાઈલ-ડ્રોનથી રક્ષણ કોણ કરશે?
હાલમાં પર્સિયન ગલ્ફમાં ભારતની માલિકીના આશરે 28 થી 36 જહાજો અને 778 ભારતીય ખલાસીઓ ફસાયેલા છે. તેમની સુરક્ષા માટે ભારતીય નૌકાદળ સજ્જ છે.
નૌકાદળ એસ્કોર્ટ: ભારતીય નૌકાદળ 'ઓપરેશન સંકલ્પ' (Operation Sankalp) હેઠળ પોતાના યુદ્ધ જહાજોને ટેન્કરોની સાથે મોકલી શકે છે, જે ડ્રોન કે મિસાઈલ હુમલાઓને હવામાં જ તોડી પાડવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
24/7 કંટ્રોલ રૂમ: સરકાર દ્વારા ખલાસીઓની સુરક્ષા માટે સતત દેખરેખ રાખતો કંટ્રોલ રૂમ કાર્યરત કરવામાં આવ્યો છે.
ઓમાન રૂટનો ઉપયોગ: ઈરાની ખતરો ટાળવા માટે જહાજો શક્ય તેટલું ઓમાનના સમુદ્રી ક્ષેત્રની નજીક રહીને મુસાફરી કરશે.
ટ્રાફિક અને નિયંત્રણ
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ માત્ર 21 થી 33 કિમી પહોળો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા (UNCLOS) મુજબ અહીં ટ્રાફિકનું નિયમન ઈરાન અને ઓમાન દ્વારા થાય છે, જોકે વ્યૂહાત્મક રીતે ઈરાન અને તેની રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) આ વિસ્તાર પર મજબૂત પકડ ધરાવે છે. તણાવને કારણે હાલમાં આ માર્ગ પર ટ્રાફિકમાં 97% નો જંગી ઘટાડો નોંધાયો છે.
ભારત માટે કેમ મહત્વનું છે?
જો આ માર્ગ લાંબો સમય અવરોધિત રહે, તો ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવી શકે છે, જે અર્થતંત્ર પર વિપરીત અસર પાડી શકે છે. જોકે, સરકાર ચાબહાર જેવા વૈકલ્પિક માર્ગો પર પણ વિચાર કરી રહી છે. હાલમાં નૌકાદળનું સુરક્ષા કવચ ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા માટે સૌથી વિશ્વસનીય વિકલ્પ છે.